Κατάλογος
Δημιουργοί
Κυκλοφορίες
Διάφορα

Επικοινωνία

Μαμούθ κόμιξ

 


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

Editorial
Τα μυστικά των φτερωτών
Cafe-Bar
Mοτοσυκλέτα,νιάτα,ζωή και κίνηση
Σχέσεις διαλέκτων,γλώσσας,πολιτισμού στον Αστερίξ

 

         

"ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ ΤΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ"

Πάντοτε η Ανοιξη ήταν συνδεδεμένη με την αλλαγή, την εαρινή ισημερία, τον Μάρτιο και τα καινούργια ξεκινήματα. Το σώμα λειτουργεί υποτίθεται καλύτερα, άρα σκεφτόμαστε περιεκτικότερα, είμαστε πιό τολμηροί, κυττάμε μακρύτερα.
Και σαν πολίτες μιας χώρας που ενδιαφέρεται για τα κοινά, καλούμαστε επίσης να αποφασίσουμε, να εκλέξουμε και να είμαστε σε ετοιμότητα για την επερχόμενη Ολυμπιακή επέλαση που θα ανοίξει την πρωτεύουσα και την Ελλάδα γενικότερα στα κύματα ενθουσιασμένων αθλητών για να δώσουν νέα έννοια στην λέξη “επίδοση”.

Αλλά πρέπει να γνωρίζουμε την ιστορία και να αναρωτιώμαστε σε αντίστοιχες περιόδους όπως η τωρινή, αν θα υπάρχει πράγματι κάποια αλλαγή, ή θα αναδιφήσουμε στα ίδια παλιά μονοπάτια, στις ίδιες μεταχειρισμένες επιλογές που μας βομβαρδίζουν με τα “κάλλη” τους βδομάδες τώρα.
Ισως γιατί ως αναγνώστες κόμικς έχουμε συνηθίσει στο κωμικό, στο τραγικό και το θεατρικό κάτι που μας κάνει να μην πειθόμαστε και τόσο εύκολα ότι ένας κούκος φέρνει την Ανοιξη.Στα δικά μας τώρα , έχει ήδη κυκλοφορήσει το “Cafe-Bar” που λατρεύει το γήπεδο και το γκαζόν, καθώς επίσης θα κυκλοφορήσει σύντομα και το “Joe Bar Team” η παρέα του οποίου χαίρεται για τρέλες στη άσφαλτο. Θα βρείτε επίσης την πλήρη ομιλία της Προέδρου Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας, που έλαβε χώρα στα Χανιά, με θέμα τον “Αστερικάκη”.
Από μας έχετε τις πιό θερμές ευχές για την χαρούμενη Ανοιξη που σε λίγο θα μπει θριαμβευτικά.
Η.Χ


"Τα μυστικά των φτερωτών"


Οταν ο Derib και ο Job δημιουργούσαν τον Γιακαρί, ίσως να μην είχαν συνειδητοποιήσει πόσο καλά θα μπορούσε να εκφράσει ο μικρός ινδιάνος την πρώιμη παιδική ψυχή και την ένταξη της μέσα στην φύση και την γέννεση του κόσμου, έστω και αν αυτό θα μπορούσε να είναι άλλη μιά αναπαράσταση της πρωταρχικής μητέρας που σαν τέτοια γαλουχεί και προστατεύει και την οποία το παιδί οφείλει να επανανακαλύψει για να βρει τη δική του ιστορία. Ο μικρός ινδιάνος, μακριά από τις διαμάχες ερυθρόδερμων και λευκών, είναι η ενσάρκωση του αθώου ανήλικου ιθαγενούς, ο οποίος δεν έχει χάσει το σημείο επαφής με το ένστικτο, και μιλά τις γλώσσες των ζώων.

Εδώ σαν ζώο μπορούμε να δούμε το συλλογικό μας ασυνείδητο και τις βιολογικές μας καταβολές. Στην ιστορία που θα συναντήσετε στη σειρά “KOMICS” της Καθημερινής, με τίτλο “Το μυστικό της απόκρημνης όχθης”, το τοτεμικό και μαγικό στοιχείο που αντιπροσωπεύεται από το λαγό, θα γίνει ο οδηγός του Γιακαρί και μιας χήνας, σε ένα ταξίδι πίσω στο χρόνο. Εκεί, στην επανανακάλυψη της Φύσης όπως ήταν κατά την Ηώκαινη περίοδο, θα αποσαφηνιστεί το μυστικό του απολιθώματος πτηνού που γίνεται αντικείμενο τυχαίας ανακάλυψης μιας περαστικής χήνας. Ετσι ο Γιακαρί γίνεται ο μικρός άνθρωπος που μεγαλώνει και βρίσκει την ιστορία του και το δρόμο του μέσα από την Φύση, την ιστορία της και την εξέλιξη της.


"Cafe-Bar"


Tο Cafe- Bar είναι ένα κόμικς για την μπάλα… Αλήθεια, τι έρχεται στο μυαλό μας όταν φανταζόμαστε ένα κόμικ για την μπάλα; Σελίδες με καλοσχεδιασμένους, όμορφους αθλητικούς τύπους, με γυμνασμένους τετρακέφαλους που μεγαλουργούν σε γήπεδα - ναούς του σύγχρονου ποδοσφαίρου όπως το Μπερναμπέου και το Ολντ Τράφορντ; Παίκτες είδωλα, που σουτάρουν με τρελά φάλτσα και η μπάλα καρφώνεται στα δίχτυα με ιλιγγιώδη ταχύτητα; Που σηκώνουν κύπελλα στον αέρα ανάμεσα σε πολύχρωμους καπνούς και χαρτάκια, μπροστά από κερκίδες που δονούνται από ενθουσιώδεις κραυγές;Λάθος. Μπορεί να έχετε φάει τα κόμικς με το κουτάλι αλλά μάλλον δεν έχετε ιδέα από ποδόσφαιρο. Το δεξί πόδι του Μπέκαμ, το αριστερό σουτ του Ρομπέρτο Κάρλος, το μυαλό και οι στιγμιαίες επινοήσεις του Ζιντάν δεν αποτελούν την ουσία του ποδοσφαίρου. Είναι ίσως ο κράχτης, η βιτρίνα αλλά ως εκεί. Το marketing στηρίζεται σε αυτούς, το σύγχρονο lifestyle επίσης, οι μεγάλες ομάδες στηρίζονται σε αυτούς, αλλά, πιστέψτε με, έχω γνωρίσει ανθρώπους παθιασμένους με την μπάλα και η ομάδα τους μια ζωή πάλευε μεταξύ της φθοράς και της αφθαρσίας των μικρών κατηγοριών. Εν τέλει τι είναι αυτό που κάνει κάποιους μυημένους να ξεμυαλίζονται κάθε Κυριακή,να συμμετέχουν σε ένα θέαμα αμφίβολων - ακόμα και σήμερα - ανέσεων, μερικές φορές να διακινδυνεύουν την σωματική τους ακεραιότητα ή στην καλύτερη να διακινδυνεύουν την ψυχική τους ηρεμία την άλλη μέρα στο γραφείο, από τον χλευασμό των συναδέλφων, μετά από ένα ανάποδο αποτέλεσμα; Και ακόμα, υπάρχει περίπτωση να πάει κάποιος στο θέατρο (ένα θέαμα είναι κι αυτό), η παράσταση να είναι χάλια και την άλλη Κυριακή να ξαναπάει;Η εύκολη απάντηση είναι ότι έχουμε να κάνουμε με τρελούς και σαν φανατικοί αναγνώστες κόμικς, λέμε ότι είναι τρελοί αυτοί οι Ρωμαίοι και καθαρίσαμε. Έλα όμως που δεν είναι μόνο οι Ρωμαίοι τρελοί… Τρελοί είναι και οι υπόλοιποι Ιταλοί και οι Ισπανοί και οι Άγγλοι και οι Έλληνες και οι Νοτιοαμερικάνοι και... και... και… Και κάθε τέσσερα χρόνια, όλοι οι τρόφιμοι των διαφόρων κατά τόπους ιδρυμάτων, μαζεύονται σε ένα παγκόσμιο κύπελλο (μουντιάλ) ιδρυμάτων… Απλοϊκό δεν μοιάζει;

Σκεφτείτε και το άλλο. Ο πατέρας μας ή κάποιος θείος, μας πρωτοπήγε στο γήπεδο, μας τύλιξε σε ένα χρωματιστό κασκόλ και από τότε μας πέρασε ισόβια δεσμά. Δεν τολμήσαμε να αλλάξουμε ποτέ ομάδα, Είτε σαρώναμε τις κούπες είτε τρώγαμε τη μια σφαλιάρα μετά την άλλη. Αλλάξαμε ένα σωρό άλλα πράγματα, μερικοί αριστεροί έγιναν πιο δεξιοί από τους δεξιούς ή το ανάποδο, αλλά στην ομάδα τους όλοι παρέμει-ναν πιστοί… Η απάντηση σε όλα αυτά τα ερωτήματα βρίσκεται στον τρόπο που βιώνουν το ποδόσφαιρο οι φίλοι του. Σκεφτείτε τη στιγμή του γκολ, την πεμπτουσία του ποδοσφαίρου.

Ο παίκτης που έχει σημειώσει το τέρμα, τρέχει σαν τρελός ακολουθούμενος από τους συμπαίκτες του, προς την εξέδρα των φανατικών φίλων της ομάδας του. Η χαρά που νιώθουν οι παίκτες δεν μεταδίδεται απλώς στην εξέδρα, ακολουθώντας την αρχή της δράσης και της αντίδρασης. Η χαρά των οπαδών είναι μια πρωτογενής, αυτόφωτη χαρά, που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τη χαρά των πραγματικών πρωταγωνιστών, που είναι οι ποδοσφαιριστές. Ο οπαδός δεν χαίρεται σαν ένας τρίτος, σαν θεατής, από την επίτευξη του γκολ του παίκτη της ομάδας του. Είναι ο ίδιος που έχει πετύχει αυτό το γκολ! Και όταν έρθει καμιά καταστροφική ήττα, ένας αποκλεισμός, αισθάνεται ο ίδιος ενοχές, σαν να μπορούσε να τον αποτρέψει. Οι παίκτες δεν είναι οι θεατρίνοι και ο οπαδός δεν είναι ο θεατής. Για τον οπαδό οι παίκτες είναι απλώς οι αντιπρόσωποι του στο χορτάρι. Και είναι αντιπρόσωποι του, μόνο όσο φορούν τα «φυλετικά» χρώματα. Του χρόνου μπορεί να μετεγγραφούν σε άλλο σύλλογο και να μην απασχολούν τους οπαδούς της παλιάς ομάδας τους. Έτσι όταν η ομάδα κερδίσει κάποιο κύπελλο, τη στιγμή της απονομής, στην εξέδρα των επισήμων, δεν είναι οι παίκτες που σηκώνουν ψηλά το τρόπαιο, αλλά ο κάθε ένας ανώνυμος οπαδός της ομάδας, που στο μυαλό του έχει χριστεί τουλάχιστον… χρυσός σκόρερ!Το Cafe Bar έγινε γι' αυτόν τον κόσμο, τον αληθινό κόσμο του ποδοσφαίρου. Είναι παιδί αυτού του κόσμου, σάρκα της σάρκας του.
Οι πρωταγωνιστές του δεν είναι οι φαντεζί παίκτες αστέρες, αλλά οι απλοί οπαδοί που αγαπούν - μέχρι παρεξηγήσεως - την ομάδα τους. Σε αυτό το μπαρ μαζεύονται οπαδοί όλων των ομάδων, πριν και μετά τους αγώνες.
Οι θαμώνες του ζούνε τις ιστορίες, που διαδραματίζονται στους τέσσερις τοίχους, αλλά αναπνέουν στο πιο ψηλό τσιμέντο της εξέδρας, τσικνίζονται από τις ψησταριές με τα βρώμικα, γελάνε με την καζούρα στους αντιπάλους και χαίρονται για κάθε περίτεχνο τακουνάκι που ξεγελάει τους αμυντικούς και τον τερματοφύλακα και στέλνει την μπάλα στο παραθυράκι!
Χ.Ζ



"Moτοσυκλέτα-νιάτα-ζωή και κίνηση"

[...Κάποτε, στα πολύ παλιά χρόνια οι άνθρωποι βαρέθηκαν να πηγαίνουν πεζοί και έβαλαν στο μάτι κάποια ζωντανά, με ψηλά πόδια, γερό σώμα και γρήγορα, που τα έλεγαν άλογα. Τα ζώα αυτά κουβαλούσαν πράγματα και αναβάτες, πήγαιναν στους πολέμους, ήταν υπάκουα και όλα αυτά μόνο με λίγο σανό και αρκετές βουρδουλιές. Οι αιώνες όμως πέρασαν και οι άνθρωποι άρχισαν να γίνονται εξυπνότεροι, δολιότεροι και ικανότεροι επί των τεχνικών θεμάτων. Αφού ανακάλυψαν τον τροχό, έφτιαξαν άμαξες, ροκάνες, τροχαλίες και άλλα ωραία τεχνουργήματα βασισμένα στη στρογγυλή λογική. Το κακόμοιρο το άλογο τα λουζότανε όλα αυτά υπομονετικά, μέχρι που ένα διαβολικό αντικείμενο υλοποιήθηκε από τον κόσμο των ιδεών στον κόσμο των ανταλλακτικών με το περίεργο όνομα "σέλλα". Η παράξενη εφεύρεση που ακολούθησε είχε βέβαια τις απαρχές της στις αρχές του αιώνα σαν ποδήλατο, αλλά όταν ταιριάστηκε με τον κινητήρα από κάτω και τις σωληνοειδείς απολήξεις με σκοπό την απαγωγή καπνού, έγινε ο χαμός. Το νέο όχημα αγαπήθηκε περίπου όσο και ο Ελβις Πρίσλευ, αγοράστηκε περισσότερο και από άλμπουμ των Μπήτλς και μισήθηκε σφόδρα από τους γονείς των πιτσιρικάδων.

Γύρω στo 1990 o Bar2 δημιουργεί το Joe Bar Team το οποίο θα γίνει ο υμνητής του δίτροχου οχήματος στην εποχή που διανύουμε,, και στον εικαστικό χώρο που λέγεται κόμικς, σκορπώντας τις γνωστές λαχτάρες που ξέρει καλά ο κάθε μηχανόβιος, μέσα από τις σελίδες του περιοδικού "Joe Bar". Kόντρες, παντιλίκια, στοιχήματα, διαδρομές, χώμα και έξαψη έγιναν γνωστά σε κάθε σπίτι που είχε την λαχτάρα να φιλοξενεί το έντυπο στη βιβλιοθήκη του. Κάποιοι λένε ότι πατεράδες το διάβαζαν κρυφά, αλλά οι νεαροί καβαλλάρηδες χαμογελούσαν "ξέροντας"! Η σειρά συνεχίστηκε στη δεκαετία του '90 από τον 'Fane φτάνοντας τα 4 τεύχη, και το τέταρτο της σειράς αυτής το οποίο ετοιμάζεται από εμάς είναι η αιτία που γράφονται αυτές οι γραμμές. Μέχρι σήμερα η σειρά έχει έχει πουλήσει περί τα 2,4 εκατομμύρια αντίτυπα.Το 2000 εμφανίστηκε και πέμπτο τεύχος και ελπίζουμε να δούμε και άλλα ακόμα. Ο Bar2, με πραγματικό όνομα το Christian Debarre είναι ένας απίθανος τύπος ο οποίος άνετα θα προσφωνούσε ακόμα και τη βασίλλισα της Αγγλίας στο δεύτερο ενικό πρόσωπο.Γέννημα και θρέμα της θρυλικής εποχής της μοτοσυκλέττας θεωρεί πως η τριακονταετία '75-'95 υπήρξε μια εποχή ιστορικών μεταλλαγών τόσο για τον αναβάτη όσο και για το όχημα. Στα χρόνια του '70 η "μηχανή" αντιπροσώπευε μιά ορμή και μιά αίσθηση ελευθερίας που είχε και την αλήτικη και περιθωριακή πλευρά της.


Τότε υπήρχε τον ροκ εντ ρολ, η σεξουαλική απελευθέρωση και η αμφισβήτηση με τη μοτοσυκλέττα να συμπληρώνει την όλη εικόνα, αντίθετα με το σήμερα που μπορείς να έχεις μια μηχανή για πρακτικούς και μόνο λόγους. Τότε με τη μηχανή κουβαλούσες τους φίλους σου, έκανες κόλπα στο δρόμο, και αν ήθελες να είσαι μέσα στα πράγματα αρκούσε να έχεις μια κιθάρα ή ένα δίπλωμα οδήγησης. Τότε ήτανε που εμφανίστηκαν τα γιαπωνέζικα, τα φοβερά τετράχρονα αλλά και δίχρονα με τον μεγάλο κυβισμό -καλά για καπνό δεν συζητάμε, αλλά τότε χώραγε ο αέρας λίγο παραπάνω καυσαέριο- και τα γιαπωνέζικα αυτά ήταν μηχανές που αντέχανε, δεν χαλάγανε, πηγαίνανε γρήγορα και ο μηχανόβιος μπορούσε να απαλλαγεί κάπως από το άγχος του ιδιωτικού σέρβις. Ολόκληροι αριθμοί φανατικών μηχανόβιων ζούσαν την κόντρα των εταιριών, τα κυβικά ανεβαίνανε, τα άλογα πληθαίνανε και οι τροχονόμοι τραβάγαν τα μαλλιά τους. Οι μηχανάρες της εποχής χαλάγανε πιό συχνά από ότι δουλεύανε, οι μετατροπές πηγαίναν σύννεφο και το σπρώξιμο ήταν στην ημερήσια διάταξη. Εδώ σε μας, οι παλιοί ίσως θυμούνται τα θρυλικά Europino που για να σηκώσουν τις απίθανες μετατροπές, οι κάτοχοι τους γέμιζαν με τσιμέντο το σκελετό! O tempora o mores! Σήμερα όλα αυτά είναι παρελθόν.
Ο Βαr2 με το να δημιουργήσει το Joe Bar Team θέλησε να διακωμωδήσει κατά κάποιον τρόπο την σημερινή άχρωμη εποχή θέλοντας να αφήσει το μύνημα πως αυτή η γεμάτη συγκινήσεις εποχή έχει πιά δώσει τη θέση της σε μια άλλη. Ισως εκείνη η περίοδος είχε μια τέχνη μέσα της, όσο και αν ακούγεται τραβηγμένο αυτό. Και δεν ήταν τόσο η ταχύτητα, το να πιάνεις τα 200 μέσ' το κόσμο, άλλωστε ο Bar2 δεν ήτανε οπαδός της πυραυλοκίνησης με δύο ρόδες. Ητανε η πλάκα, οι παρέες, η ατμόσφαιρα και η περιπέτεια. Ο κίνδυνος ήταν και αυτός μέρος του παιχνιδιού, το να διασχίζεις μια μακριά ουρά αυτοκινήτων που πλησιάζουν τα διόδια, μια ουρά που μπορούσε να τρέχει με 100-150 ή να ρίχνει το ρυθμό στα 80. Ολα ήτανε τελικά ένα ρίσκο, το αγαπημένο ριγκ της αδρεναλίνης.
Οι ήρωες του Bar2 είναι τέτοιοι χαρακτηρηστικοί παλληκαράδες που παίζουνε με την αθωότητα και το φόβο. Φόβο μήπως γλυστρήσεις πάνω στη πλάτη σου με 100 και άνω, φόβο μήπως ανοίξει ο μπροστινός τη πόρτα και την "πάρεις παραμάζωμα", φόβο του σκασμένου ελαστικού και πάει λέγοντας. Α! βέβαια, μην ξεχνάμε και το φόβο του να εμφανιστεί ο κολλητός με το άπαιχτο, νέο φοβερό μοντέλλο, όπου φυσικά κανείς δεν θα παραδεχτεί ότι είναι καλύτερο του. Οι ήρωες μηχανόβιοι του Bar2 είναι άφοβοι για να μην παραδεχτούν ποτέ ότι πραγματικά φοβούνται. Μάχιμοι μέχρι το τέλος θα υπολογίσουν πότε ο μπροστινός έκλεισε το γκάζι από την συμπεριφορά της εξάτμισης και από την κλίση που θα πάρει στη στροφή για να κερδίσουν λίγα μέτρα και τη δόξα. Μπορεί να έφταναν μέχρι σημείου ηλιθιότητας αλλά ποτέ δεν έγιναν κακοί ή μισαλλόδοξοι. Και όσο για τους αμείλικτους διώκτες των προαναφερθέντων παλληκαριών ο Bar2 δεν αφήνει χώρο για περιττές κακίες. Στα 4 τεύχη "Joe Bar" συχνά - πυκνά υπάρχουν καταδιώξεις από συμπαθέ-στατους τροχονόμους δικυκλιστές με παράδοση κλήσης και πατρικές συμβουλές. Ο Bar2 αναφερόμενος στα καρέ αυτά σχολιάζει ότι τα τεύχη αυτά περιγράφουν το όλο κλίμα που ζει ο μηχανόβιος και οι τροχονόμοι είναι και αυτοί δικυκλιστές. To τέταρτο τεύχος είναι μιά φανταστική συντροφιά, για αναβάτες, γκαζόβιους, άτομα που έχουν βραχεί πάνω στη μηχανή, που έχουν σπρώξει για ώρες ψάχνοντας για βενζίνη ή που έχουν μείνει από λάστιχο μεσ΄το κατακαλόκαιρο, δυό χιλιόμετρα από την παραλία. Και δεν έχει τόσο σημασία η μηχανή, το αν είναι παπάκι ή VFR1000, σημασία έχει η συγκίνηση που αποκομίζεις και αυτό είναι που μετράει....]


"Σχέσεις διαλέκτων,γλώσσας,πολιτισμού στον Αστερίξ"

[...Συχνά αναρωτιώμαστε ποιά είναι η σχέση κόμικς, κουλτούρας, διασκέδασης, πολιτισμού και τέχνης όταν φυλλομετρούμε μια ιστορία με μπαλλονάκια, με δισδιάστατους ήρωες και περιπέτειες που δεν έχουν συμβεί, ούτε και θα γίνουν ποτέ, με πρόσωπα αδιανόητα, χοντροκομμένα ή κωμικά, σε ένα “περιβάλλον” υπερβολικού χρωματισμού και με διαλόγους υπερβολικά “τραβηγμένους”. Τι ψάχνει να βρει ο αναγνώστης, ή ο καλλιτέχνης από πολιτισμική άποψη; Εχουν άποψη τα κόμικς; Τους οφείλουμε κάτι, ή απλά διασκεδάζουμε τρώγοντας την ώρα μας;
Η παρουσίαση από την Πρόεδρο του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας κα Λίτσα Χατζοπούλου που έλαβε χώρα στα Χανιά, στις 31/10/2003, με αφορμή τον Αστερίξ στα Κρητικά, μας επιβεβαίωσε αυτές μας τις σκέψεις :

“Κυρίες και κύριοι,
Με ιδιαίτερη χαρά δέχτηκα να λάβω μέρος στην παρουσίαση του Αστερίξ στα κρητικά, δηλαδή του Αστερικάκη, πρώτον επειδή για τους συνομηλίκους μου το συγκεκριμένο κόμικ είχε συνδεθεί με μια γενικότερη στάση αμφισβήτησης της αμερικανικής εκδοτικής βιομηχανίας, δεύτερον επειδή μέσα από τον Αστερίξ μάθαμε μέρος των λατινικών που γνωρίζουμε και τρίτον επειδή θα έχω την ευκαιρία να αναφερθώ σε δύο πολύ σημαντικά ζητήματα: τα κόμιξ ως μορφή πολιτισμικής έκφρασης και το πρόβλημα της μετάφρασης.Τις τελευταίες δεκαετίες, η μελέτη των κόμιξ ως μέρος της μαζικής κουλτούρας έχει κερδίσει έδαφος κυρίως στο χώρο των σημειολόγων, όπως ο Umberto Eco που έχει γράψει εξαιρετικές σελίδες για την ιδεολογία και τη μορφή αυτού του είδους. Ας σημειωθεί εξ αρχής ότι ο όρος «μαζική κουλτούρα» δεν σημαίνει κατ' ανάγκην χαμηλή αισθητική· άλλωστε, κάτι τέτοιο δεν υποστηρίζεται ούτε από τους φανατικότερους πολεμίους της, όπως ο Ντουάιτ ΜακΝτόναλντ. Αλλά αυτό είναι το μοναδικό κοινό σημείο ανάμεσα στους πολεμίους και στους υπερασπιστές της· από κει και πέρα, οι μεν πρώτοι τη θεωρούν ένα προϊόν του καπιταλιστικού καθεστώτος, που έχει στόχο την ομογενοποίηση των πολιτών και άρα την εξαφάνιση του «διαφορετικού», ενώ οι δεύτεροι υποστηρίζουν ότι προέρχεται από δημοκρατικές κοινωνίες, όπου οι πολίτες συμμετέχουν ισότιμα και ότι δι' αυτής, γίνονται προσιτά στο λαό τα πνευματικά αγαθά που παλαιότερα απολάμβαναν μόνον οι εύπορες τάξεις.Από την κριτική εναντίον της μαζικής κουλτούρας, ας συγκρατήσουμε δύο σημεία: πρώτον, ότι η μαζική κουλτούρα «υφαρπάζει» τις «ανακαλύψεις» της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας και τις εκχυδαΐζει σε καταναλωτικά προϊόντα, και δεύτερον ότι διαδίδει κυρίως προϊόντα ψυχαγωγίας.


Είναι νομίζω προφανές ότι η μαζική κουλτούρα, όπως άλλωστε και η τέχνη, είναι ουδέτερη ως εκ τούτου, μπορεί να περιέχει καλά και κακά έργα, να είναι υψηλής ή χαμηλής αισθητικής, να έχει προοδευτική ή αντιδραστική ιδεολογία, ανάλογα πάντα με τη χρήση τους και με το στόχο εκείνου που τη δημιουργεί ή τη χειραγωγεί. Άλλωστε, στην εποχή μας ακόμη και το kitsch έχει ερμηνευτεί ως δυνητική αντίδραση σε μια εκ των άνω επιβαλλόμενη αισθητική ομοιομορφία. Έχω όμως τη γνώμη ότι εκείνο που χαρακτηρίζει (αρνητικά) τη μαζική κουλτούρα, είναι η βιομηχανοποίηση, η τυποποίηση και, ως εκ τούτου, η έλλειψη γνησιότητας. Το δημοτικό τραγούδι, παρ' ό,τι χρησιμοποιεί τυποποιημένες εκφράσεις και επαναλαμβανόμενα μοτίβα, δεν ανήκει στη μαζική κουλτούρα επειδή αφενός εκφράζει μια συγκεκριμένη ψυχοσύνθεση και αφετέρου δεν μπορεί να γίνει παγκόσμιο. Η μαζική κουλτούρα δεν εκφράζει καμία συγκεκριμένη ψυχοσύνθεση, και γι' αυτό μπορεί να γίνει παγκόσμια: αν κανείς θέλει να μάθει ινδικό χορό, πρέπει να εντρυφήσει στον ινδικό πολιτισμό αφού κάθε κίνηση έχει συγκεκριμένο συμβολικό νόημα, αλλά για να χορέψει shake ή disco αρκεί απλώς να ακολουθήσει το ρυθμό της μουσικής.Σχεδόν όλα τα χαρακτηριστικά της μαζικής κουλτούρας ανευρίσκονται στο κόμικ, το δημοφιλές προϊόν της δημοσιογραφικής βιομηχανίας, που κατά τη γνώμη μου αποτελεί τη σύγχρονη εκδοχή του λαϊκού μυθιστορήματος σε συνέχειες. Ήδη η διαδικασία της δημιουργίας του, απεικονίζει παραδειγματικά, τη μετατροπή της προσωπικής δημιουργίας σε μαζικό προϊόν: τα σκίτσα δουλεύονται ένα-ένα με το χέρι, με εξαιρετική τέχνη και λεπτότητα και στη συνέχεια τυπώνονται σε χιλιάδες αντίτυπα· το αυθεντικό, πρωτότυπο έργο δεν φτάνει ποτέ στην αγορά, ενώ τα αντίγραφα κοστίζουν ελάχιστα, είναι προσιτά σε όλους, ακόμη κι όταν εκδίδονται αυτοτελώς και όχι σε συνέχειες στις εφημερίδες, και συνήθως μετά από λίγο ο αγοραστής τα πετά.Τα κόμικς λοιπόν, δεν αντιμετωπίζονται ως έργο τέχνης, αλλά ως αναλώσιμο προϊόν. Στην προκειμένη περίπτωση, η καινοτομία αφορά μόνο τη μορφή, δηλαδή το συνδυασμό λόγου και εικόνας, με σαφή την κυριαρχία της δεύτερης. Ως προς τη δομή και το περιεχόμενο, το κόμικ χρησιμοποιεί τις δοκιμασμένες συνταγές των λαϊκών μυθιστορημάτων: υπεράνθρωπους ήρωες (ο Σούπερμαν είναι το κατεξοχήν παράδειγμα), περιπέτειες, επαναλήψεις, ευτυχές τέλος. Η ιδεολογία είναι κατά κανόνα κατευναστική, δεν ωθεί σε αμφισβήτηση, αλλά σε αναπαραγωγή των κοινωνικών δομών και συνθηκών, ακόμη κι όταν εισάγει νέα στοιχεία και νέα ήθη: ο Ντένις ο Τρομερός, λ.χ., απεικονίζει την ευτυχή εικόνα της καλής και ανεύθυνης μεσοαστικής οικογένειας, ο Ντικ Τρέησυ καθιερώνει και εξαγιάζει την αστυνομική σκληρότητα, το Μίκυ Μάους αναπαράγει την εικόνα του υπεράνθρωπου εκλαϊκεύοντάς την στο πλαίσιο μιας όχι και τόσο αθώας παιδικότητας, ο Σκρουτζ Μακ Ντακ παρουσιάζει τον καπιταλισμό με τρόπο διασκεδαστικό, υποβάλλοντας την ιδέα της σταθερότητας και της κυριαρχίας του, (νομίζω πως ο κόσμος του Μίκυ Μάους είναι η καπιταλιστική αντιστροφή της Φάρμας των Ζώων του Όργουελ).


Ας μη βιαστούμε, ωστόσο, να αναθεματίσουμε τα κόμικς ως φορείς αντιδραστικών ιδεών. Δεν ξέρω τι συμβαίνει στις Η.Π.Α., πάντως εδώ στην Ελλάδα, δεν έγινε κανείς αντιδραστικός διαβάζοντας Μίκυ Μάους. Βέβαια, αν διάβαζε μόνο Μίκυ Μάους, είναι πιθανό ότι εκπαιδεύτηκε να λειτουργεί ως «καταναλωτής» υλικών και πολιτισμικών προϊόντων και προετοιμάστηκε να γίνει «τηλεθεατής» - αυτό όμως είναι ένα θέμα που χρειάζεται ιδιαίτερη συζήτηση.Πέρα από αυτά ή μάλλον παράλληλα με αυτά, υπήρξαν κόμικς που όχι μόνο δεν χρησιμοποίησαν τις δομές του λαϊκού μυθιστορήματος, αλλά προχώρησαν σε δηλητηριώδη κριτική του κοινωνικού συστήματος, ανατρέποντας τους κυρίαρχους κανόνες του είδους και αξιοποιώντας ευρηματικά την ειρωνεία και το παράδοξο. Αναφέρω ενδεικτικά τον Τσάρλι Μπράουν και την παρέα του του Τσαρλς Μ. Σουλτς, τη Μαφάλντα του Κίνο και βέβαια τον Αστερίξτων Γκοσινύ και Ουντερζό.Ο Αστερίξ είναι η ευρωπαϊκή απάντηση στους υπεράνθρωπους ήρωες των αμερικανικών κόμικς και αυτό μπορεί να αποτελέσει ενθαρρυντικό παράδειγμα για το τι έχει τη δυνατότητα να κάνει μια χώρα με διαφορετική πολιτισμική παράδοση με τα προϊόντα μιας χώρας όπως οι Η.Π.Α. Μια συστηματική μελέτη του Αστερίξ θα μας οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι αυτό το κόμικ ανήκει στην κατηγορία της μαζικής κουλτούρας μόνον επειδή, έχει τη μορφή τουκόμικ. Οι ήρωες είναι αστείοι χωρίς να έχουν χαρακτηριστικά ζώων· είναι άνθρωποι, χωρίς όμως την τυποποιημένη αρρενωπότητα του Σούπερμαν και του Ντικ Τρέησυ.
Οι υπεράνθρωπες δυνάμεις του δεν οφείλονται σε κάποια εξωγήινη προέλευση, αλλά στο μαγικό φίλτρο του δρυΐδη. Ο τόπος τους δεν είναι μια απροσδιόριστη εφιαλτική μεγαλούπολη του μέλλοντος, αλλά ένα αγροτικό χωριό του παρελθόντος, σε μια υπαρκτή περιοχή, στη Γαλατία, το 50 π.Χ., περί το τέλος των γαλατικών πολέμων. Το πλαίσιο, λοιπόν, είναι ιστορικό και θεωρώ σημαντικό ότι το «μαγικό» ή «θαυμαστό» στοιχείο που είναι απαραίτητο σε τέτοιου είδους περιπέτειες, δεν κατασκευάζεται αλλά αντλείται από τη μυθολογία: με άλλα λόγια, στον Αστερίξ αξιοποιούνται στοιχεία του ευρωπαϊκού παρελθόντος, τόσο στις βασικές και σταθερές παραμέτρους της ιστορίας όσο και στη συγκρότηση ορισμένων περιπετειών και έχω υπόψη την περιπέτεια «Ο Αστερίξ στην Ολυμπία».

Ας θυμηθούμε, στο σημείο αυτό, πως η μαζική κουλτούρα, άρα και τα κόμικς, κατηγορήθηκαν επειδή «εκχυδαΐζουν» τα διανοήματα της «υψηλής κουλτούρας»και επειδή κυρίως ψυχαγωγούν. Ο Αστερίξ πράγματι περιέχει στοιχεία που συνήθως βρίσκει κανείς σε ιστορικά εγχειρίδια και όχι σε κόμικς. Οι ιστορικές πληροφορίες είναι ένα τέτοιο στοιχείο, όμως απείρως πιο ενδιαφέρουσα είναι η εισαγωγή λατινικών ρητών ως σχολίων στο στόμα των ηρώων, κυρίως του ξυλοπόδαρου πειρατή. Εν τούτοις, τα στοιχεία αυτά όχι μόνο δεν «εκχυδαΐζονται» αλλά αποτελούν, τρόπον τινά, τον οργανικό ιστό του κόμικαρκεί να σκεφτούμε, λ.χ., ότι τα λατινικά είναι το κύριο χαρακτηριστικό της ταυτότητας του πειρατή, πολύ περισσότερο από το ξύλινο πόδι του. Όσο για την ψυχαγωγία και τη διασκέδαση, θα αρκούσε να σημειώσουμε ότι η αρχή του συνδυασμού τέρψεως και ωφελείας υπήρξε για αιώνες κυρίαρχος αισθητικός κανόνας. Ο Αστερίξ τέρπει, είναι διασκεδαστικός, αλλά με τι εξαιρετικό και έξυπνο τρόπο! Κατ' αρχάς, οι ίδιοι οι ήρωες των ιστοριών διασκεδάζουν όταν δεν δέρνουν τους Ρωμαίους, δέρνονται μεταξύ τους και στο τέλος κάθε περιπέτειας γλεντούν όλοι μαζί, γιορτάζοντας την επιτυχία και την επιστροφή του Αστερίξ και του Οβελίξ. Αλλά, σε κάθε περίπτωση, λειτουργούν όλοι μαζί: συναποφασίζουν, συνεργάζονται, συμβιώνουν. Ο Αστερίξ και ο Οβελίξ μπορεί να είναι οι κύριοι υπερασπιστές του χωριού, όμως ποτέ δεν ενεργούν απολύτως μόνοι τους ούτε πράττουν χωρίς τη συγκατάθεση των συγχωριανών τους.
Η συντροφικότητα, η συλλογικότητα, η χαρά της ζωής ορίστε μερικές από τις αξίες που μεταδίδονται δια της τέρψεως. Η κυριότερη αξία, όμως, είναι ο αγώνας για την ελευθερία, για το δικαίωμα να διαφυλάξει κανείς όχι μόνο την εδαφική ακεραιότητα του τόπου του, αλλά και την πολιτισμική του ιδιαιτερότητα...]


Hosted by Iris Media  

Copyright 1998 ΜΑΜΟΥΘ COMIX
Σχεδίαση site ΜΑΜΟΥΘ COMIX