ΑΣΤΕΡΙΞ ΚΑΙ BD ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

ASTERIX ET LA BANDE DESSINEE,UN PHENOMENE UNIVERSEL

ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΞ

Τα κόμικς, γνωστά ως comics στην Αμερική, αλλά bandes desineιs στη Γαλλία, έχουν αποκτήσει σήμερα τη θέση τους ανάμεσα στα άλλα μέλη της καλλιτεχνικής δημιουργίας όπως είναι η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος ή οι εικαστικές τέχνες. Τα κύρια ρεύματα comics που επηρεάζουν την υφήλιο σήμερα είναι τα αμερικανικά, τα γαλλόφωνα και τα ιαπωνικά. Υπάρχουν φυσικά κόμικς δημιουργίες σε κάθε χώρα και κάθε μιά από αυτές έχει να επιδείξει αριστουργήματα.

Mιά ιστορική αναδρομή στα γαλλικά κόμικς θα μας πάει πίσω σε μιά εποχή η οποία σε τίποτε σχεδόν δεν θυμίζει τα πολύχρωμα και αισιόδοξα κόμικς του Αστερίξ ή του Τεντέν, αλλά σε μια εποχή όπου κάποιες εμβόλιμες φράσεις που αρκούσαν ίσα - ίσα για να αποδώσουν το νόημα του ήρωα, συνόδευαν την εικόνα. Γνωστές και σαν Images d' Epinales από το 1820 (εικονογραφημένες ιστορίες με τη συνοδεία κειμένου που περιέγραφαν κατορθώματα και μύθους ήταν το μόνο διαθέσιμο μέσο στο κοινό μαζί με τις γελοιογραφίες).
Θα έπρεπε να περιμένουμε να φτάσουμε στην δεκαετία του 50 για να δούμε φράσεις και ολοκληρωμένες σκέψεις στα συννεφάκια ώστα να μπορούμε να μιλάμε για κόμικς με τη σημερινή μορφή.

Πρωτοπόρος των γαλλικών κόμικς ο Christophe που από το 1889 ξεκινά να σχεδιάζει τις περιπέτειες της "La famille Fenouillard στις σελίδες του "Petit Francais Illustrι". O Christophe δεν ήταν μόνος. Ο Benjamin Rabier τον ακολουθεί στο Le journal Illustrι ανάμεσα στο 1903 έως το 1933. Και μαζί οι αδελφοί Offenstadt προσπαθούν να συγκινήσουν το παιδικό κοινό της εργατικής τάξης με απλοικότερους ήρωες. Το L' Epatant που δημιουργήθηκε το 1908 φιλοξενεί σύντομα το Pieds Nickeles του Louis Forton το 1908.

Και φυσικά πρέπει να αναφέρουμε τη Becassine (1905), κόμικς σχεδιασμένο από τον Joseph Pinchon το οποίο κυκλοφορεί μέχρι σήμερα.

Αυτή την εποχή στην αυγή του 20ου αιώνα πολλοί εκδότες θα δοκιμάσουν την τύχη τους στον χώρο των κόμικς, συχνά με επιτυχία. Στην δεκαετία του '20 έχουμε τον Fayard με τα Lisette και Pierrot από τις εκδόσεις Montsouris.
Από την άλλη πλευρά η καθολική εκκλησία βλέποντας τα κόμικς ως ένα πιθανό μέσο διαπαιδαγώγησης των νέων, μπαίνει στο χώρο από το 1906 με τον εκδοτικό οίκο La Maison de la bonne presse που εκδίδει τα L' Echo de Noel και Bernadette το 1914. Επίσης στον ίδιο χώρο έχουμε τις εκδόσεις Fleurus με τα Coeurs Vaillants και Ames Vaillants.

Γύρω στα 1925 η γαλλική σκηνή μεταμορφώνεται από την εμφάνιση ενός πραγματικού κόμικς με την σημερινή έννοια. Στο περιοδικό που συνόδευε την εφημερίδα Excelsior, το Dimanche κάνει την εμφάνιση του ο Bicot, η προσαρμογή της αμερικανικής σειράς Winnie Winkle όπου το γαλλικό κοινό μπορεί να διαβάσει ιστορίες με συννεφάκια. Ακολουθεί το Zig et Puce του μεγάλου σχεδιαστή Alain Saint-Ogan (στον οποίο είχε απευθυνθεί και ο Hergι για να δείξει δουλειά του) παρουσιάζοντας τους πρώτους αυθεντικά γάλλους ήρωες που μιλούν με συννεφάκια.

Η αρχή έχει γίνει και δεν ήταν πιά δύσκολο για τον Μίκυ Μάους να αποβιβαστεί στην Γαλλία. Πρωτοβουλία του γάλλου Paul Winkler που ήρθε το 1934 από τις ΗΠΑ. Ετσι, ρίχνει στην αγορά το Journal de Mickey. Tο μεγάλο σχήμα, τα εντυπωσιακά χρώματα και το διαφορετικό, τραβούν αμέσως την προσοχή του παιδικού κοινού αν και τα θέματα αφορούσαν τον κόσμο των μεγάλων κυρίως.Τα γαλλικά μέχρι τότε κόμικς, συντηρητικά και ενδοστρεφή ένιωσαν την απειλή. Δεν ήταν μόνο ο Μίκυ φυσικά, αλλά και ο Ποπάυ, ο Brick Bradford, o Jim la Jungle κλπ. Oι πωλήσεις εκτινάχθηκαν σε αδιανόητους για την εποχή αριθμούς και αυτές οι γαλλικές εκδόσεις κόμικς γνώρισαν την πρώτη τους δόξα.

Πολλοί ήταν οι τίτλοι που μεσουράνησαν με ήρωες από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού όπως ο Ταρζάν και ο Dick Tracy αφήνοντας πίσω τους μια χρυσή εποχή λίγο πριν ξεσπάσει ο 2ος παγκόσμιος πόλεμος και παρασύρει τα πάντα στο πέρασμα του. Ταυτόχρονα, οι τίτλοι που δημιουργήθηκαν στην αρχή του αιώνα δεν ανταποκρίθηκαν σε αυτήν την δημιουργική πνοή και παρέμειναν σε αυτό που ήξεραν να κάνουν καλά. Δηλαδή εικονογραφημένες ιστορίες. Εξαίρεση αποτέλεσε ο Rene Pellos με το Futuropolis.



Ο 2ος παγκόσμιος πόλεμος ανέστειλε όλο αυτό το δημιουργικό ρεύμα αλλά ανάγκασε το γαλλικό δυναμικό να ανασυνταχθεί. Κάποιοι τίτλοι άλλαξαν έδρα έκδοσης και περιοδικά όπως το Junior, Le Journal de Mickey και ο Tarzan εξακολούθησαν να εκδίδονται παρά την έλλειψη μέσων παραγωγής. Το χαρτί και όλα τα υπόλοιπα μέσα γίνονται όλο και πιo σπάνια. Οι γάλλοι σχεδιαστές συνηθισμένοι μέχρι τότε στα εικονογραφημένα, σηκώνουν τα μανίκια και υιοθετούν βαθμιαία τα συννεφάκια και το στυλ των αμερικανικών κόμικς. Εδώ αξίζει να μνημονευθεί το La bete est morte του Calvo, κόμικς που σατίριζε τον γερμανό κατακτητή βάζοντας διάφορα ζώα να υποδύονται ρόλους.
Μετά τον πόλεμο τρία είδη εκδόσεων κόμικς υπήρχαν στην Γαλλία : τα καθαρά γαλλικά από γάλλους σχεδιαστές και εκδότες, τα περιοδικά μικρού σχήματος και τα βελγικά εβδομαδιαία.

Τα γαλλικά περιοδικά μην έχοντας καθόλου διακόψει την έκδοση τους κατά την διάρκεια του πολέμου ξαναπαίρνουν την θέση τους, για την οποία εργάστηκαν σκληρά άλλωστε κατά την προηγούμενη χρυσή εποχή. Οι εκδόσεις Montsouris με τα Pierrot και Lisette, οι εκδόσεις Editions Mondiales με τον Ταρζάν, οι Fleurus με το ανανεωμένο Coeurs Vaillants αλλά και η καθολική εκκλησία με τον οίκο La Maison de la Bonne Presse να εκδίδει τα Bayard και Βernadette. Eκτός από τους "παλιούς" νέοι εκδότες θα μπουν και αυτοί στην εκδοτική περιπέτεια όπως ο Jacques Dumas με το Coq Hardi το 1943 το οποίο αποτέλεσε χώρο έκφρασης σπουδαίων σχεδιαστών όπως των Erik, Marin , Cazanave, Liquois και άλλων.
Μετά τον πόλεμο και μέχρι την δεκαετία του '50 πολλά περιοδικά έκαναν την εμφάνιση τους άλλα για λιγότερο και άλλα για περισσότερο χρόνο. Κάποια από αυτά ήταν τα : Cadet-Journal, Christiane, France -Soir Jeudi, Spirou, Mon Avenir, Tarzan, Donald, Tintin και άλλα που όλα εκδίδονταν σε αριθμούς από 50.000 μέχρι 200.000 κάτι που αποτελούσε ρεκόρ για εκείνη την εποχή. Οι νέοι, στερημένοι φαίνεται απο τον πόλεμο, ήθελαν να ζήσουν την περιπέτεια ξανά.

Οι εκδότες από τη μεριά τους δοκιμάζoυν ολοένα και πιo τολμηρές συνταγές και η βία δεν άργεί να κάνει την εμφάνιση της στο χαρτί. Η εκκλησία από την μεριά της, προτείνει την δική της άποψη με την συμμετοχή της αριστεράς η οποία δεν βρίσκει αρνητικό το να μπει ένας έλεγχος στο πως θα πρέπει να είναι από ηθική άποψη οι ιστορίες που απευθύνονται στο νεανικό κοινό. Πίσω από αυτή την στάση κρύβεται μάλλον, η ανάγκη ανεξαρτητοποίησης της γαλλικής παραγωγής από τον αμερικανικό παράγοντα που έκφραση του στην Γαλλία αποτελούσε το πρακτορείο Opera Mundi του Paul Winkler . H ώρα του νομοθέτη δεν είναι και πολύ μακριά.

Σε πρώτη φάση ψηφίζεται διάταγμα που ορίζει ότι οι εκδότες θα καλύπτουν το 75% του όγκου παραγωγής με γαλλικές σειρές.
Κατόπιν, στις 2/7/1949 ψηφίζεται νόμος με 422 υπέρ και 181 κατά και ο οποίος χαρακτηρίζει στο εφεξής τα κόμικς σαν καθαρά παιδική υπόθεση, Ενώ στην Αμερική τα κόμικς αναδύθηκαν μέσα από τις εφημερίδες για να απευθύνονται σε ένα ενήλικο κοινό με παιδικά συχνά θέματα, στην Γαλλία τα κόμικς απευθύνονται μέχρι αυτή την εποχή με ενήλικα θέματα αλλά για το παιδικό-εφηβικό κυρίως κοινό. Τώρα αυτό το κοινό θα πρέπει να μικρύνει σε ηλικία και τα θέματα του να γίνουν πιό παιδικά και εν τέλει πιό αθώα. Να σημειώσουμε όμως ότι και στην Αμερική υπήρχε η γνωστή Comics Code Authority με αντίστοιχο λόγο ύπαρξης.

Ο νόμος όριζει ότι τα κείμενα στα κόμικς δεν θα πρέπει να κάνουν την ελάχιστη αναφορά, με την οποιαδήποτε φράση ή εικόνα στην κλοπή, την απάτη, την δειλία, την οκνηρία, το μίσος, την ασωτεία ή οτιδήποτε άλλο που θα μπορούσε να επιδράσει αρνητικά στον ψυχισμό των νεαρών ατόμων. Μετά από αυτό τον νόμο δεν ήταν παράξενο το να εξαφανιστούν αρκετές σειρές ενώ άλλες αναδιαμόρφωσαν το περιεχόμενο τους ώστε να ταιριάζει με τα νέα δεδομένα. Στην δεκαετία του '50 δεν υπήρξε μεγάλη παραγωγή αν και ξεχώρισαν τα Mireille (1953), Perlin et Pipin (1956), Benjamin et Hurrah !(1952) και φυσικά το Pilote το 1959.

Οι χαρακτήρες των κόμικς αποτελούν μια αναπαράσταση της ζωής φανταστικής ή όχι, που συχνά η αληθοφάνεια θυσιάζεται προς όφελος της περιπέτειας και του τελικού σκοπού. Οι δυνάμεις του μυστηρίου που κρύβονται βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή, την παιδική κυρίως αλλά και την ενήλικη, βρίσκουν ένα προσοδοφόρο έδαφος να εκδιπλωθούν με στόχο φυσικά την απόλαυση της ανάγνωσης και της νικηφόρας έκβασης. Οι ιστορίες κόμικς σπάνια δεν είναι ιστορίες νίκης. Χαρακτήρες όπως ο αστυνομικός, ο δημοσιογράφος, ο κακός, το αλητάκι, ο πολεμιστής αποτελούν τον πυρήνα γύρω από τον οποίο χτίζεται η ιστορία. Η μορφή και η ψυχολογία του χαρακτήρα καθορίζει αυτομάτως την ίδια την περιπέτεια . Στα τέλη της δεκαετίας του '50 ένας χαρακτήρας ξεχωρίζει, προιόν του επίμονου "brainstorming" δυο φίλων, του Rene Goscinny και του Albert Uderzo.

Ο ΑΣΤΕΡΙΞ

O Αστερίξ, που ξεπετάχθηκε από ένα μίγμα γαλατικής ιστορίας, μοντέρνας σχεδιαστικής νοοτροπίας και προσωπικών μαγικών μυστικών που ακόμα διερευνώνται, αποτελεί ένα παράδειγμα αυτοδημιούργητου και επιτυχημένου χαρακτήρα ο οποίος καταφέρνει να "προσαρμόζεται" σε όλα τα γούστα και τις ηλικίες. Μπορούμε να διακρίνουμε πάνω του, επιδράσεις από την άλλη πλευρά του ατλαντικού με ομοιότητες ως προς τον Μίκυ Μάους για παράδειγμα όπου σχεδιαστικά η πλαστικότητα του χαρακτήρα έχει μεταφερθεί και στον γαλάτη ήρωα. Είναι γνωστή άλλωστε η επίδραση που είχε πάνω στον Uderzo η τεχνοτροπία του Walt Disney. O Mίκυ εξ' άλλου έχει στενή φιλία με τον Γκούφη που είναι και αυτός ψηλότερος αλλά και πιό αργόστροφος. Δεν είναι βέβαια παχύς αλλά όπως υποστηρίζει και ο Οβελίξ ούτε ο ίδιος είναι, απλά είναι λίγο χαμηλοστήθης (!) Ο Γκούφη σε κάποιες σειρές γίνεται σούπερ Γκούφη, τρώγοντας τα μαγικά φυστίκια αν και δεν γίνεται συχνή χρήση της μαγικής τροφής όπως γίνεται στον Αστερίξ. Αλλωστε στην Λιμνούπολη δεν υπήρχαν Ρωμαίοι... Ο Μίκυ είχε και αυτός σκύλο, αν και ο Ιντεφίξ θα ταίριαζε περισσότερο με τον Μιλού του Τεντέν.

Το μοτίβο του κοντού-ψηλού, χοντρού-λιγνού μπορούμε να το ξαναβρούμε στον κινηματογράφο αν και εκεί προηγήθηκε του Αστερίξ. Ετσι έχουμε την περίπτωση του Χοντρού και του Λιγνού, όπου πάλι επαναλαμβάνεται το μοτίβο των διαφορετικών σωματότυπων. Φαίνεται πως ο μοναδικός χαρακτήρας δεν μπορεί να σταθεί σαν μονάδα και έχει ανάγκη από το alter ego να δώσει μια συμπληρωματική διάσταση που θα τον κάνει να φαίνεται ίσως, πιό ολοκληρωμένος στα μάτια του αναγνώστη. Τρόπος γραφής κοινονικότερος και πιό επικοινωνιακός που θέλει τον χαρακτήρα (Αστερίξ - Οβελίξ, Μίκυ - Γκούφη, Χοντρός - Λιγνός ) να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο στρέφοντας την πλάτη στον μοναχικό δρόμο του υπερήρωα που βαδίζει περισσότερο για τη νίκη.

Ενώ στην Γαλλία τα κόμικς έχουν ήδη οδηγηθεί σε ένα πιό συντηρητικό και καλόβουλο ηθικό κώδικα και η κυκλοφορία των κόμικς γίνεται αντιληπτή απότα παιδιά και μόνο, δυό φίλοι φανερά κουρασμένοι από τα πολύωρα ξενύχτια δείχουν να έχουν στερέψει από ιδέες. Γιατί, τώρα, που είναι Αύγουστος του 1959 και όλοι λείπουν σε διακοπές ο Rene Goscinny και ο Albert Uderzo έχουν σαν αποστολή να βρουν μια καινούργια δημιουργική διέξοδο που θα οδηγήσει το μελλοντικό περιοδικό Pilote στην δόξα και την αναγνώριση. Κάποιους μήνες νωρίτερα ο Francois Clauteaux, ονειρεύεται να δημιουργήσει ένα περιοδικό για νέους αντάξιο του Benjamin που ήδη αναφέραμε. Στο Pilote θα μπορούν να εκφράζονται δημιουργικά και ελεύθερα όλες οι πρωτοπόρες ιδέες, ένα σταυροδρόμι όπου επιστήμη και τεχνολογία θα συναντιούνται μαζί με οτιδήποτε άλλο καλό θα είχε να προσφέρει ο πολιτισμένος κόσμος σε έναν νέο.

Τα καλύτερα μυαλά στο χώρο, δημοσιογράφοι με θητεία στο Radio Luxembourg επιστρατεύθηκαν για να υλοποιηθεί το φιλόδοξο σχέδιο. Στις ΗΠΑ δεν νοείτο εφημερίδα δίχως κόμικς, άρα τώρα η ανάγκη κάποιας δόσης κόμικς στο νεοσύστατο περιοδικό φαίνεται κάτι παραπάνω από αναγκαία. Είναι η σειρά του Jean Hebrard κατ' εντολή του Clauteaux να αναζητήσει τα κατάλληλα μυαλά που θα φτάξουν τις μαγικές σελίδες. Ο Jean Hebrard φίλος του Αlbert Uderzo, του Rene Goscinny και του Jean-Michel Charlier θα τους προτείνει την ιδέα. Καιρός για κάτι νέο λοιπόν και φυσικά πάνω στην ώρα μιας και υπήρχαν και κάποιες οικονομικές δυσκολίες. Το να δημιουργήσεις έναν ήρωα εκ του μηδενός δεν είναι τόσο απλό όσο ίσως φαίνεται. Αλλο είναι να προσαρμόσεις το ήδη υπάρχον και άλλο η πρωτοτυπία. Το κοινό που παρακολουθεί δεν συγχωρεί. Ο Albert Uderzo και ο Rene Goscinny στριμώχνονται πραγματικά στο διαμέρισμα τους στο Bobigny και με βοηθό την αυπνία αποφασίζουν να οδηγήσουν το Pilote στην διάκριση.

Δεν ήταν απλώς και μόνον για το Pilote αλλά για να δοθεί μια απάντηση στην κυριαρχία των βέλγων που με τον Τεντέν και τον Σπιρού ήταν ασυναγώνιστοι. Απο πλευράς Γαλλίας δεν υπήρχε κάτι αντίστοιχο, ιδίως στα πλαίσια της κατάστασης που περιγράψαμε, δηλαδή από την μιά χαμηλή παραγωγή κόμικς εκτός εξαιρέσεων και από την άλλη ο "ηθικός" νόμος που περιόριζε το εύρος των δημιουργών. Οποιος θέλει να δημιουργήσει ξεκινά κατ' αρχήν μ' αυτά που ξέρει και θυμάται, οπότε οι δύο φίλοι ξέθαψαν απο τη μνήμη τους το Roman de Renart ένα παλαιό ανάγνωσμα (12ος-13ος αι.) Μετά από κάμποσα σχέδια και δοκιμές που τα παρουσίασαν στους φίλους τους, έμαθαν από τον Raymond Poivet πως και κάποιος άλλος ο Jen Trubert, είχε την ίδια ιδέα. Ε, όχι! έτσι χάνεται η πρωτοτυπία... Η αναδρομή στο παρελθόν δεν είναι μόνο για ψυχανάλυση φαίνεται πως θα σκέφτηκαν και γύρισαν πολύ πίσω το γαλατικό χρόνο φτάνοντας στη γαλατική προιστορία.
Και ξανά μπροστά μέχρι που για καλή μας τύχη, τους ήρθε στο μυαλό το όνομα του Βερσιζεντορίξ. Ο Goscinny κράτησε την τελευταία κατάληξη του ονόματος το -ιξ- και άρχισε να παίζει με διάφορα ονόματα σε -ιξ- και έτσι η συντροφιά του γαλατικού χωριού υλοποιήθηκε γρήγορα: Αστερίξ, Οβελίξ, Πανοραμίξ, Μαζεστίξ. Το όνομα του Αστερίξ, από το ελληνικό "αστήρ" και την κατάληξη ριξ- που στα κελτικά σημαίνει βασιλιάς διαλέχτηκε με βάση το πρώτο γράμμα του αλφαβήτου. Αφού η εποχή των ιστοριών τοποθετήθηκε στο 50 πΧ. αναπόφευκτα οι Ρωμαίοι τοποθετήθηκαν σε θέση μάχης, αλλά οι θεοί αυτή την φορά δεν ήταν με το μέρος τους. Ο Rene Gοscinny και ο Albert Uderzo ξανάγραψαν φυσικά την ιστορία και έτσι βρισκόμαστε στο 50 πΧ όπου έχει κατακτηθεί ολόκληρη η Γαλατία εκτός από ένα μικρό χωριουδάκι στην χερσόνησο της Αρμορικής όπου κατοικούν ένα σωρό τρελοί που αμφισβητούν την κυριαρχία του Ιούλιου.

Αν και ο σωματότυπος του αρχικού Αστερίξ είχε σχεδιαστεί από τον Uderzo σαν ψηλός και μυώδης, μάλλον επηρεασμένος από τους πρώτους του ήρωες -τον Arys Buck και τον Ούμπα-πα-, σύντομα εγκαταλείφθηκε για χάρη ενός κοντού, μουστακαλή, πονηρού και φωνακλά τύπου που τον ξέρουμε πιά όλοι καλά. Τώρα όσον αφορά το πως θα τα έβαζαν με τόσους Ρωμαίους απέναντι τους, ο Goscinny εφηύρε τον μαγικό ζωμό, δανειζόμενος ίσως από τα παραμύθια με μάγισσες και μαγικές συνταγές. Το βέβαιο είναι πως ο μαγικός ζωμός είναι αποτελεσματικότατος, δρα άμεσα και με συνέπεια και πάντα προς όφελος των γαλατών (!).

Το γραφικό στυλ του Αστερίξ αν και είχε κάποιες ατέλειες στην αρχή, πολύ σύντομα βελτιώθηκε, και οι χαρακτήρες απέκτησαν την πλαστικότητα και την εκφραστικότητα που τους χαρακτηρίζει. Στο πρώτο τεύχος του Pilote όλα ήταν έτοιμα για να αρχίσει το πανηγύρι.
Ο σκοπός των ιστοριών γυρνά γύρω από τους Ρωμαίους και τις μάχες των Γαλατών με αυτούς αν και κατά βάθος δεν δείχνουν στο ελάχιστο να απασχολούνται με την ύπαρξή τους. Το περισσότερο που τους νοιάζει είναι να ζούν ανέμελα, να τρώνε αυτό που τους αρέσει και οπωσδήποτε μετά από κάθε μάχη και να τσακώνονται φυσικά μεταξύ τους, κάτι που φαίνεται πως το τραβά ο οργανισμός τους. Το σίγουρο είναι πως στο τέλος θα ξανασμίξουν σαν φίλοι και θα ξεχάσουν ακόμα και την αιτία για την οποία τσακωθήκανε.

Στον Αστερίξ θα συναντήσουμε και κάποιους αναχρονισμούς όπως οι πολυκατοικίες στην «Κατοικία των Θεών» ή τα μαθήματα οικονομίας του τεχνοκ
ράτη Ρωμαίου που θα ταίριαζαν περισσότερο στην Wall Street, ή ακόμα και το τουρνουά ράγκμπυ των πέντε εθνών στον «Αστερίξ στους Βρετταν
α που βρίσκουμε στον Ιζνογκούντ του Tabary όπου πολλές φορές οι εποχές ανακατεύονται. Το χιούμορ στον Αστερίξ έχει πολλές φορές σχολιαστεί για την οικουμενικότητα του και την ελαστικότητα ως προς τα όρια ηλικίας του αναγνώστη κάτι που μάλλον θα οφείλεται στην εξαιρετική ευφυία των δημιουργών. Μπορεί λοιπόν να διαβαστεί άνετα από πολύ ευρύ φάσμα ηλικιών και έτσι ο ανήλικος αναγνώστης αλλά και ο ενήλικος είναι σε θέση να βρουν πράγματα που θα τους κάνουν να γελάσουν και να διασκεδάσουν.

Πέρα από αυτό έχει πολλές φορές υποστηριχθεί πως ακόμα και βαθύτερα από το χιούμορ νοήματα κρύβονται στα συννεφάκια. Σκοπός του Αστερίξ ήταν και είναι η ψυχαγωγία και όχι η αναγωγή σε ύψιστα φιλοσοφικά ερωτήματα. Αλλά για τον αναγνώστη είναι φυσικό να διαβάζει πίσω από τις γραμμές αυτό που θέλει να ακούσει ή του αρέσει, αλλά αυτό θα το κάνει είτε υπάρχουν κρυφά νοήματα, είτε όχι. Δεν υπάρχει αντικειμενικός τρόπος ανάγνωσης, ο προσωπικός παράγων θα είναι πάντα παρών.Ο Αστερίξ δείχνει μεγάλη άνεση στο να ταξιδεύει ανά την υφήλιο γνωρίζοντας νέα πράγματα και δοκιμάζοντας νέες γεύσεις, ενώ ποτέ δεν θα αστειευτεί περισσότερο από όσο πρέπει για κάποιο χαρακτηριστικό ενός άλλου λαού που του φαίνεται διαφορετικό.

Κρατώντας τα όρια μεταξύ αστείου και χυδαίου θα καταφέρει έτσι να γίνει αγαπητός από πάρα πολλά έθνη στα οποία έχουν μεταφραστεί. Παρόλο το ταπεινό του ξεκίνημα ο Αστερίξ δεν αργεί να γίνει εκδοτικός σούπερ σταρ. Αν και το 1ο άλμπουμ «Αστερίξ ο Γαλάτης» τυπώθηκε σε 6000 αντίτυπα, το 2ο άλμπουμ «Η χρυσή χύτρα» έπιασε τα 20000 αντίτυπα. Αυτή η εκθετική αύξηση της κυκλοφορίας συνεχίστηκε όπως για παράδειγμα το 1966 το «ο Αστερίξ στους Βρεττανούς»
να πουλήσει 600000 αντίτυπα μέσα σε δεκαπέντε μέρες. Μπορεί κανείς να υποθέσει πως η επιτυχία αυτή οφείλεται στο ότι ο Αστερίξ κινείται στο γνώριμο περιβάλλον της γαλατικής ιστορίας οπότε δικαιολογείται στη Γαλλία μια τέτοια επιτυχία, όμως και σε χώρες του εξωτερικού όπως στη Γερμανία, Ολλανδία και Ελλάδα η επιτυχία άγγιξε παρόμοιες κορυφές αν και για διαφορετικούς λόγους. Ο πρόωρος χαμός του Goscinny το 1977 θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της σειράς, όμως αυτό δε συνέβη, αφού ο Albert Uderzo συνέχισε μέσω της εταιρείας Albert-Renι ?α δημιουργεί νέα άλμπουμ, επτά συνολικά εκτός από το καινούργιο φυσικά άλμπουμ που κυκλοφορεί με την ευκαιρία της επετείου των 50 χρόνων του Αστερίξ.

Εκτός από τη βασική σειρά έχουν εκδοθεί εκτός σειράς, άλμπουμ που είχαν σαν θέμα ταινίες του Αστερίξ ή ακόμα τον ίδιο τον Albert Uderzo όπως το εξαιρετικό «Ο Αστερίξ και οι φίλοι του». Παράλληλα, Ο Αστερίξ έγινε πόλος γύρω από τον οποίο εξελίχτηκαν ραδιοφωνικές εκπομπές (France-Inter), κινούμενα σχέδια (Studio Belvision, Idefix), όπως και μια θεατρική προσαρμογή από τον Jeromy Savary. Ενα πάρκο στο Παρίσι, το πάρκο Asterix επίσης υπόσχεται μια γαλατική εμπειρία σε όσους το επισκέπτονται. Απο το 1961 πουλήθηκαν παγκοσμίως πάνω από 325 εκατομμύρια αντίτυπα. Το άλμπουμ «Ρόδο και ξίφος" κυκλοφόρησε στις 18/10/1991 ταυτόχρονα σε όλο το κόσμο με 7 εκατομμύρια αντίτυπα να κυκλοφορήσουν την ίδια μέρα στην Ευρώπη. Εκτός από την μητρική κάθε κράτους γλώσσα, Ο Αστερίξ έχει κυκλοφορήσει και σε διαλέκτους όπως τα βασκικά και στην δική μας χώρα, που ήταν από τις πρώτες μετά τη Γερμανία που μετέφρασε σε διαλέκτους, σε αρχαία ελληνικά, ποντιακά, κρητικά και κυπριακά. Και να μην ξεχνάμε επίσης πως ο πρώτος γαλλικός δορυφόρος που τέθηκε σε τροχιά στις 26/11/1965 έχει και πάλι το όνομα "Αστερίξ".

Ο Αστερίξ στην Ελλάδα


Στην Ελλάδα, μια χώρα που γνωρίζει πια τον Αστερίξ πολύ καλά, μέσα από την κανονική σειρά, από τις εκδόσεις σε διαλέκτους αλλά και από τις ταινίες, πολλοί εκπρόσωποι των γραμμάτων και του πολιτισμού έχουν αναφερθεί σε αυτόν.

Για τη σταθερότητα και την άνοδο του Αστερίξ ακόμα και σαν ταινία είχε αναφερθεί ο κος Ζηνόβιος Παναγιωτίδης, διεθυντής της Rosebud: [..Θυμάμαι στα πρώτα χρόνια της κινηματογραφικής μου καριέρας ότι μου είχε κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση το πόσο οι ταινίες με θέμα τον Αστερίξ είχαν απήχηση στο κοινό. Μού είχε κάνει εντύπωση η σταθερότητα των ταινιών του Αστερίξ την περίοδο των γιορτών και του καλοκαιριού στους κινηματογράφους σε παραθεριστικά κέντρα κλπ. Οσες φορές κατά το παρελθόν, προσπάθησα να ξαναγοράσω τις ταινίες , ήταν αδύνατον γιατί αυτοί που τις είχαν πρωτοφέρει φρόντιζαν να ανανεώνουν ένα χρόνο πριν τα δικαιώματα γιατί πίστευαν ότι αυτή η επένδυση τους θα "πιάσει" τόπο..]

Πολλοί κατά καιρούς έχουν προσπαθήσει να βρούν το αίτιο πίσω από την μεγάλη επιτυχία του γαλάτη ήρωα. Για την σχέση Aστερίξ και εξουσίας αναφέρθηκε ο δικηγόρος κος Αντώνης Βγόντζας τον Σεπτέμβριο του 2001:
[..Χρειαζόμαστε ωστόσο ως Έλληνες τον Αστερίξ στα Κρητικά; Και σ' αυτό δεν χωρά αμφιβολία και μάλιστα τον Αστερίξ, τον Αστερικάκη στην Κορσική όπως τον έχει αποδώσει ο κος Μιχάλης Πατεράκης. Ειδικά η γλώσσα, φέρει πάντοτε το βάρος της εξουσίας, θα έλεγα ότι η γλώσσα είναι εξουσιαστικό φαινόμενο. Γραμμένοι ή άγραφοι οι κανόνες, θέλουν λέξεις με ειδική δομή, θέλουν νοήματα με σαφές το περιεχόμενο της εντολής που περιέχουν. Οι κανόνες θέλουν γλώσσα τόσο και όσο και όλοι οι οι αμφισβητησίες της εξουσίας, ο «Αστερίξ στην Κορσική» κρατάει την σημαία της αντίστασης ενάντια στον οδοστρωτήρα του πολιτισμικού ιμπεριαλισμού. Eίναι χαρακτηριστικό αν θέλετε το δημοσίευμα των "Νέων" που παρουσιάζει τον Αστερίξ να είναι Ευρωπαίος με αυτογνωσία, και να κρατάει αυτός τη σημαία της ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Ο Αστερίξ λοιπόν είναι ο παράτολμος Γαλάτης που κρατά το χωριό του ανεξάρτητο παρ' όλη τη στενή πολιορκία των Ρωμαίων που τους χλευάζει και πολιτιστικά και σε προσωπικό επίπεδο. Ο Αστερίξ λοιπόν πάει στην Κορσική και εξίσου άνετα ως Αστερικάκης. Αλλωστε η Κορσική και οι κατοικοί της μας μοιάζουν, είναι ευέξαπτοι, χωρατατζήδες, παλικάρια με λέξεις όμορφες και ταυτόχρονα φοβερά σπαθιά..]

Μια άλλη άποψη που μπορεί να εξηγήσει τον Αστεριξ πιό "ανθρώπινα " αλλά και εικαστικά και ίσως κρύβει την επιτυχία του εξέφρασε ο γελοι
ογράφος-σκιτσογράφος κος Στάθης Σταυρόπουλος:

[.. Νιώθω την ίδια συγκίνηση ακριβώς που είχα νιώσει και εκείνη την εποχή που το πρώτο αυτό τευχάκι είχε πέσει στα χέρια μου και το οποίο στη δεκαετία εκείνη του 1970 ήταν μια κανονική έκρηξη. Βλέπαμε μπροστά μας ξαφνικά έναν ήρωα ο οποίος ήταν ανθρωπόμορφος χωρίς να βγαίνει από την σοβαρότητα των εικονογραφημένων. Είχε ανθρώπινη μορφή αλλά ταυτόχρονα και γελοιογραφική. Ούτε ήταν υπερήρωας. Επινε το μαγικό ποτό, αλλά αυτό δεν ήταν κάτι που τον χαρακτήριζε σαν υπερήρωα όπως ο Σούπερμαν ή ο Μπάτμαν ή οποιοσδήποτε άλλος. Ηταν ένας τύπος ο οποίος μόλις τέλειωνε το μαγικό ποτό, γινότανε εκείνο το ανθρωπάκι, το δαιμόνιο, που σκάρωνε διάφορες ιστορίες.

Είδαμε για πρώτη φορά χρώματα που συνέπιπταν με τα περιγράμματα, είδαμε για πρώτη φορά lettering, είδαμε για πρώτη φορά χρώματα που δεν ήτανε πλακάτα και ατάκτως ερριμένα, αλλά μπορούσαν να είναι ακόμα και ντεγκραντέ. Είδαμε χάρτινα ηλιοβασιλέματα... και νομίζω ότι αυτός είναι ένας από τους λόγους που κράτησε τόσο πολύ αυτή η μαγεία που κινήθηκε σε αυτά τα κόμικς, τον Αστερίξ, τον Τεντέν και τον Λούκυ Λουκ. Η ουσία όμως και η ψυχή αυτής της μαγείας, αυτό που μίλησε κατ' ευθείαν στην ίδια μας την ψυχή ήτανε κάτι άλλο. Πιστεύαμε σε αυτό που θα λέγαμε η συνταγή αυτών των κόμικς, η συνταγή του Αστερίξ. Ηταν οι χαρακτήρες. Ηταν μια παρέα άνθρωποι που αντιμετώπιζαν τα πράγματα με χιούμορ. Περιέγραφαν ένα αίσθημα ελευθερίας χωρίς άγχος και ψυχανάλυση, χωρίς καταναγκασμό και προσπάθεια αυτό να ειπωθεί σωστά.

Ο Αστερίξ είχε την ικανότητα να μην είναι πολιτικώς ορθός και αυτό να μην προσβάλλει. Εκανε πλάκα με όλα και αυτό γινόταν με τον πιό φυσικό τρόπο στον κόσμο χωρίς να προσβάλλει τίποτα διότι περιστρεφόταν γύρω από μια βασική ιδέα, το ιδανικό της ελευθερίας. Νομίζω ότι αυτό ήταν εκείνο που μας μάγεψε όλους τότε και νομίζω ότι αυτό είναι και εκείνο που χαρακτηρίζει τον Αστερίξ σαν κάτι που είναι κοντά στα κλασσικά γράμματα και σαν κάτι που δεν χωρίζει τις γενιές αλλά αντίθετα τις ενώνει... Αυτή η μαγεία λοιπόν του Αστερίξ, που πέρασε μέσα από όλους τους πολιτισμούς, που πέρασε μέσα από όλους τους ορισμούς του χρόνου πάνω στον ευρωπαικό πολιτισμό έγινε εξ ολοκλήρου δυνατός λόγω της απλότητας με την οποία το κατάφερε, με το να διατυπώνει την ίδια του την ανθρωπιά.Το γαλατικό χωριό είναι η γειτονιά του καθενός. Η αντίσταση σε ότι μπορεί να διαταράξει αυτή την αναζήτηση της αρμονίας που συμβαίνει μέσα σ' αυτό το χωριό είναι αυτονόητη. Το ότι οι ρωμαίοι εντέλει θα υποκύψουν σ' αυτή την αρμονία είναι δεδομένο. Ομως εκείνο το οποίο εγώ έρχομαι να επιμείνω είναι εκείνο το οποίο σας περιέγραψα πριν: ότι τελικά μέσα από όλο αυτό το πράγμα, μέσα από όλη αυτή τη δραστηριότητα αν μπορούσαμε να καταλήξουμε σε κάτι το οποίο θα το προσδιόριζε θα ήταν αυτό το αίσθημα που νιώθουμε πάντα στο τέλος των περιπετειών όταν όλοι σμίγουνε και κάνουν ένα ωραίο γλέντι και όλα έχουν βρει την αρμονία τους..]

Από μια άλλη οπτική γωνία αλλά με παρόμοιο προβληματισμό τοποθετήθηκε ο κος Φάνης Κακριδής, ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Ιωαννίνων στην παρουσίαση μας για το κυπριακό τεύχος τον Δεκέμβριο του 2007 στην Αθήνα. Ο κος Φάνης Κακριδής είναι η «ψυχή» πίσω από το μεγάλο εκδοτικό μας εγχείρημα, την απόδοση του Αστερίξ στα αρχαία ελληνικά με το τεύχος «Αστερίκιος εν Ολυμπία».

[...Δε θα διαφωνήσετε, ελπίζω, αν πούμε ότι ανάμεσα σε χίλια μύρια κόμιξ που κυκλοφορούν, ο κύκλος του Αστερίξ ξεχωρίζει με την αθωότητα κ
αι την ανθρωπιά του. Δεν εξαιρώ τον κύκλο του κοσμοαγάπητου Donald Duck, όπου κάπου στο βάθος καραδοκεί το αμερικανικό όνειρο και η φιλοχρηματία του θείου Σκρούτζ. Δεν εξαιρώ ούτε τον συναρπαστικό κύκλο του Τεντέν με τον Μιλού, που αντιμετωπίζουν νικηφόρα τους λογής - λογής κακοποιούς, ούτε βέβαια τον κύκλο του Ιζνογκούντ, που είναι ο ίδιος μοχθηρός και φαύλος με τ΄όνομα. Τίποτα απ' όλα αυτά, ούτε μεγαλοκαρχαρίες, ούτε κακοποιοί, ούτε φαύλοι στον Αστερίξ, όπου "κακοί" σε εισαγωγικά δεν είναι παρά οι ταλαίπωροι στρατιώτες του Καίσαρα, όπου μπορεί να πέφτει γερό ξύλο, αλλά δεν σκοτώνεται κανείς, όπου οι πρωταγωνιστές γαλάτες, καθένας με τον τρόπο του αντιπροσωπεύουν την αγάπη της ελευθερίας και αντιμάχονται την κάθε λογής καταπίεση...]

Aν κρίνουμε στατιστικά τους κατά καιρούς επώνυμους ομιλητές για τον Γαλάτη ήρωα και την παρέα του θα διακρίνουμε σχετικά εύκολα να ξεχωρίζουν ιδέες όπως η ανθρωπιά του ήρωα, η συντροφικότητα, η φιλία και η συνεργασία. Δεν υπάρχουν υπερήρωες εκτός περιστασιακά με τη χρήση του μαγικού ζωμού η οποία υπεισέρχεται σαν ένα ακόμα κωμικό στοιχείο και δεν υπάρχουν θάνατοι. Στον Αστερίξ δεν έχει πεθάνει κανείς ποτέ και δεν έχει βλαφτεί επίσης ποτέ κανείς σοβαρά. Επίσης ξεχωρίζουμε την φιλαλήθεια, το θάρρος, το πάθος για την ελευθερία και την μανία σχεδόν για την ανακάλυψη καινούργιων τόπων και λαών. Ολα αυτά απαρτίζουν ένα σύμπαν σχεδόν ονειρικό που είναι σχεδόν αδύνατον να βιωθεί στην καθημερινή πραγματικότητα. Η ανάγκη των ενηλίκων αλλά και των παιδιών για ένα κόσμο αρμονικό και ισορροπημένο όπου το καλό θα νικά και το κακό θα μαθαίνει από τα λάθη του ίσως κρύβει την ανεξήγητη επιτυχία του γαλάτη ήρωα και της παρέας του.

Copyright 1998 ΜΑΜΟΥΘ COMIX
Σχεδίαση site ΜΑΜΟΥΘ COMIX